ՄԱՏԵԱՆ ՈՂԲԵՐԳՈՒԹԵԱՆ

  Նկարը՝ Մատեան ողբերգութեան, Կ. Պոլիս, 1726 թ.։

Գործը, որ Նարեկացին թողած է , ամբողջ մրրիկ  մըն է, անհունի մէջ գալարուող զգացման մը,  և չեմ գիտեր գործ, որ անկից աւելի զորաւոր ըլլայ: Էջեր կան հոն, ուր մեր  բանաստեղծը  մարգարէներուն ուժին հաւասարած է, և էջեր, ուր Շեքսպիրի հով մը կանցնի: Ամբողջ միստիկականութիւն է այդ գործը, և ամբողջ քնարերգութիւն…. Ու Նարեկացին հասած է  այն հազուադէպ վիճակին, ուր ա´լ կտրուած  է աշխարհէն, տեսակ մը հողէն վեր, մարմնէն դուրս կեանքի մէջ մտած, ուր երկրաւոր իրերը այլակերպուած կերեւան, եւ ուր  ա´լ կսկսի գերերկրաւորին տեսութիւնը: Նարեկացին Աստուած տեսած է:

       Արշակ Չոպանեան

  Ինքնամաքրման ճանապարհը անկեղծ խոստովանութիւնն է, մեղքերի զղջումը, որը եւ ընտրել է բանաստեղծը՝ ձգտելով իր մահացու վէրքի ամբարուած շարաւը խօսքի խարանով հեռացնել, սրտի հոգեկան ցաւերից կուտակուած դառնութիւնից ազատուել: 
  «Մատեան ողբերգութեան» աղօթագիրքը, որ Նարեկացու ստեղծագործութիւնների պսակն է, թարգմանուել է բազմաթիւ լեզուներով։ Ունի արեւելահայերէն եւ արեւմտահայերէն մէկից աւելի թարգմանութիւններ (արեւելահայերէն՝ Մկրտիչ Խերանեանի, Վազգէն Գեւորգեանի, արեւմտահայերէն՝ Թորգոմ եպս. Գուշակեանի, Գարեգին եպս. Տրապիզոնիի, Միսաք Գոչունեանի հեղինակութեամբ)։ Գրչագիր ընդօրինակութիւնները (առանց հատուածական ձեռագրերի) անցնում են 150-ից: Այն հրատարակուել է գրաբար (աւելի քան 60 անգամ), աշխարհաբար (արեւմտահայերէն եւ արեւելահայերէն), թարգմանուել ու տպագրուել բազմաթիւ լեզուներով (ֆրանս., անգլ., պարսկ., իտալ., գերմ., իսպ., ուկր., լիտվ. եւն), XIII դ. 2-րդ կէսից սկսած՝ բազմիցս մեկնաբանուել:


  Միջնադարում ժողովուրդը «Մատեան ողբերգութեանը»՝ «Նարեկը», համարել է «դեղ կենաց», որի օգնութեամբ ձգտել է մաքրուել հոգով, ազատուել մեղքերից եւ հասնել կատարելութեան: Գրքին վերագրուել է բուժիչ զօրութիւն, իսկ հեղինակի անունը սրբացուել է ու միջնորդ բարեխօս համարուել Աստուծոյ մօտ՝ «մեղաւոր հոգիների» փրկութեան համար: Գրքի բոլոր գլուխներին տրուել է կիրառական նշանակութիւն՝ այս կամ այն ցաւի, պատահարի ու աղէտի դէպքում կարդալու համար: Նման ցանկեր երեւան են եկել նաեւ երկի միջնադարեան ընդօրինակութիւններում եւ վաղ շրջանի հրատարակութիւններում:
 


  Նկարը ՝ Մատեան ողբերգութեան, Կ. Պոլիս, 1701 թ․։

  Հաջորդիւ ներկայացուում են Նարեկացու «Մատեանի» աղօթքների գրաբարեան բնագրերը ՝  ըստ Պ. Խաչատրեանի եւ Ա. Ղազինեանի պատրաստած եւ 1985թ․-ին Երեւանում հրատարակած քննական բնագրի։ Դիւրընթեռնելիութեան նպատակով բոլոր փակ վանկերի «աւ»-երը փոխարինվել են «օ»-ով։ 

Հաջորդ